Dunyo ahamiyatiga molik tarixiy voqea
Samarqand asrlar davomida ilmu ma’rifat, savdo va madaniyatning yirik markazi bölib kelgan. Bu şahardan Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Mirzo Uluğbek kabi dunyoga maşhur allomalar yetişib çiqqan.
Registon maydoni, Amir Temur maqbarasi, Uluğbek rasadxonasi, Şohi Zinda va Bibixonim masjidi kabi önlab tarixiy yodgorliklari jahon madaniy merosining durdonalari hisoblanadi. Zamonaviy infratuzilma va tarixiy meros uyğunligi bu şaharni xalqaro anjumanlar, madaniy forumlar va yirik konferensiyalarni ötkazişga munosib, betakror maskanga aylantirmoqda.
Masalan, şu kunlarda Samarqand BMTning Ta’lim, fan va madaniyat masalalari böyiça taşkiloti – YUNESKO Boş konferensiyasining 43-sessiyasiga mezbonlik qilayotganida ham öziga xos ramziylik bor.
Qirq yil içida ilk bor YUNESKO Boş qarorgohidan taşqarida – köhna va hamişa navqiron Samarqand zaminida bölib ötayotgan uşbu nufuzli anjuman har birimizga katta faxr-iftixor bağişlaydi. Zero, sakson yillik yubileyini nişonlayotgan taşkilot ötgan davr mobaynida ta’lim, ilm-fan, madaniyat, san’at, axborot sohasida global hamkorlik, özaro işonç va hamjihatlik borasida jahondagi nufuzli institut sifatida özini namoyon etib kelmoqda.
Keyingi yillarda Özbekiston va YUNESKO örtasidagi konstruktiv muloqot izçil rivojlanib, şeriklik munosabatlari mustahkamlanib bormoqda. Özbekistonning YUNESKO bilan hamkorligi yangi bosqiçga kötarilib, mamlakatimizning obro‘-nufuzini yanada yuksaltirişda, uning jahon hamjamiyati bilan ikki va köp tomonlama hamkorligini yanada kengaytirişda taşkilot muhim platforma vazifasini ötab kelmoqda.
Özbekistonning taşabbusi bilan “Xiva jarayoni: Markaziy Osiyoda xalqaro hamkorlikni rivojlantiriş” rezolyutsiyasi, “Kiçik yoşdagi bolalarga ğamxörlik qiliş va ta’lim beriş böyiça Toşkent deklaratsiyasi” hamda “Axborotdan erkin foydalaniş xalqaro kuni munosabati bilan Toşkent deklaratsiyasi” kabi muhim hujjatlar qabul qilingani hamda taşkilotning maxsus röyxatlariga yurtimizning bir qator yangi obyektlari va madaniy qadriyatlari kiritilgani ham fikrimizning yaqqol isbotidir.
Kuni keça Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev uşbu anjumanning oçiliş marosimida iştirok etib, öz nutqida bir qator amaliy taşabbuslarni ilgari surdi. Bu takliflar esa köplab siyosatçilar, olimlar, jamoat arboblari va ekspertlarning katta e’tiboriga sazovor böldi.
Xususan, nutqda davlatlar örtasida bilim va texnologiyalar, raqamli resurslardan foydalaniş böyiça tafovut ortib borayotgani, buning natijasida imkoniyatlar tengsizligi va qaşşoqlik kuçayotgani qayd etilib, bunday murakkab vaziyat YUNESKOning asosiy vazifalarini töliq amalga oşiriş böyiça sa’y-harakatlarimizni har qaçongidan ham köproq birlaştirişni taqozo etayotgani urğulandi.
Ma’ruzada aytib ötilganidek, inklyuziv ta’limni rivojlantiriş va sohada sun’iy intellekt texnologiyalarini keng qöllaş bugungi kunning dolzarb vazifasiga aylanmoqda. Bunday şaroitda esa jismoniy va ijtimoiy xususiyatlaridan qat’i nazar, har bir bolaga ta’lim olişi uçun teng imkoniyatlarni yaratib beriş lozim. Bu borada YUNESKOning alohida ehtiyojli bolalar uçun Inklyuziv ta’limni rivojlantiriş platformasini joriy etiş taklifi ilgari surilgani alohida diqqatga sazovor.
Davlatimiz rahbarining Jahon professional ta’lim sammitini ötkaziş taşabbusi ham muhim ahamiyatga ega bölib, bu ta’lim sohasida özaro bilim va tajriba almaşiş uçun xalqaro muloqot formatini yaratişga xizmat qilişi bilan ahamiyatlidir.
Mamlakatimiz yetakçisining YUNESKO şafeligida barça qit’alarning yetakçi oliygohlari, pedagogika va ilmiy-tadqiqot institutlari vakillari iştirokida Sun’iy intellekt etikasi böyiça xalqaro ekspertlar anjumanini ötkaziş taklifi ham e’tiborga molik bölib, bu anjuman iştirokçilari tomonidan yakdillik bilan qöllab-quvvatlandi.
Qayd etiş joizki, uşbu nufuzli anjumanning köhna Samarqandda ötkazilişi nafaqat madaniy ahamiyatga ega, balki ilmiy hamda iqtisodiy jihatdan ham ulkan voqeadir. Bu öz navbatida, Özbekistonning taşkilot ğoyalari va qadriyatlariga sodiqligi, şuningdek, tinçlik, özaro anglaşuv va barqaror taraqqiyot yölidagi global muloqotni rivojlantirişga faol hissa qöşişga qat’iy intilişining yorqin tasdiği hamdir. Çunki mazkur tadbir mamlakatimizning xalqaro maydondagi nufuzini yanada oşirib, turizm industriyasi rivojiga katta turtki beradi.
YUNESKOning “Barqaror taraqqiyot uçun ta’lim” dasturi doirasida Özbekiston tajribasi xalqaro darajada taqdim etiladi. Ilmiy muhokamalar, panel sessiyalar va seminarlarda iqlim özgarişi, ekologiya, madaniy merosni raqamlaştiriş, ta’limda innovatsion usullarni qöllaş kabi zamonaviy mavzularga e’tibor qaratiladi. Eng muhimi, bu tadbir ortidan mahalliy aholi uçun ham yangi imkoniyatlar yaratiladi.
Turizm sohasi xodimlari, tadbir taşkilotçilari va ixtisoslaşgan xizmatlar uçun iş örinlari köpayişi kutilmoqda. Tadbir doirasida yoşlar uçun maxsus ta’limiy dasturlar, forum va mahorat darslari ham taşkil etiladi. Şu orqali yoş avlodning ilmiy salohiyatini oşiriş, global fuqarolik ğoyalarini singdiriş közda tutilgan.
Sirasini aytganda, bugun Samarqand dunyoga tinçlik, muloqot va hamjihatlik ramzi sifatida namoyon bölmoqda. Bu esa sessiyaning asosiy şiori – “Taraqqiyot sari bir damlik va ma’rifat” ğoyasini jonli ravişda ifodalaydi.
YUNESKOning 43-sessiyasi biz uçun yangi imkoniyatlar eşigini oçadi. Bu, nafaqat, Özbekistonning madaniy-tarixiy merosini yanada keng namoyon etadi, balki mamlakatimizning xalqaro hamkorlik va diplomatik nufuzi kuçayişiga xizmat qiladi.
Abdullo ASLONOV,
Oliy Majlis Qonunçilik palatasi deputati.