Asosiy kontentga o‘tish
Yakshanba 22-noyabr 2026-yil
Biz ijtimoiy tarmoqlarda:
Virtual qabulxona
0
Virtual qabulxona
Xayriya qiliş

Bank kartalaridan foydalanişda iqtisodiy samaradorlik va xavfsizlikni ta’minlaş lozim

28.04.2026
1398

Mamlakatimizda raqamli iqtisodiyotni faol rivojlantiriş, barça tarmoqlar va sohalarda, şu jumladan bank va FinTeç (moliyaviy texnologiyalar) sohasida ham zamonaviy texnologiyalarini keng joriy etiş böyiça keng kölamli islohotlar amalga oşirilmoqda.

Ayniqsa, oxirgi islohotlarga köra, iqtisodiyotni “soğlomlaştiriş”, “yaşirin iqtisodiyot”ga qarşi kuraşiş, korrupsiyaning oldini oliş va iste’molçilar huquqlarini himoya qiliş maqsadida aholi uçun muhim bölgan ayrim tölovlar va operatsiyalar uçun naqd pul qabul qilinişi töxtatildi va ular faqat naqdsiz şaklda (bank kartalari yoki elektron tölov tizimlari orqali) amalga oşirilişi belgilandi.

Bu esa bank xizmatlaridan, xususan bank kartalaridan keng foydalanişni taqozo etmoqda. Ma’lumki bugungi kunda bank kartalaridan foydalaniş, ular orqali amalga oşirilayotgan har bir tölov haqida SMS-xabar yuboriş amaliyoti yölga qöyilgan.

Şu bois, aksariyat moliyaviy operatsiyalar bank kartalari orqali amalga oşirilişi natijasida, SMS-xabarlar ham köpaygan. Mazkur holatda aholiga köşimça xarajatlar ham ortib borib, qöşimça moliyaviy yuk bölib qolmoqda. Boz ustiga, SMS-xabarlar narxlari ham tizimli ravişda oşirilmoqda. Masalan, oxirgi uç yilda SMS-xabarlarni narxi 2 barobarga oşirilgan (84,2 sömdan 168,4 sumgaça).

Bundan taşqari, SMS-xabarlar har doim ham öz vaqtida yetib kelmasligi va ma’lumot hajmining çeklangani hamda kiberxavfsizlikni ta’minlaş darajasi yuqori emasligi sababli samaradorligi pasaymoqda.

Sohadagi xorijiy tajriba şuni körsatmoqdaki, banklar va tölov tizimlari faqat bitta xabarnoma tizimidan foydalaniş amaliyotidan, jumladan SMS-xabarlardan voz keçiş tendensiyasi kuzatilmoqda.

Xorijiy mamlakatlarda aholiga bank karlatalaridan foydalanganlik uçun SMS-xabar örniga arzon yoki umuman tekin bölgan bir neçta muqobil tizimlar – Puş va In-App tizimi, messenjerga xabarlar yuboriş, Email-xabarnomalar joriy etilmoqda.

Misol uçun Yevropa Ittifoqi faol Puş va In-App tizimiga ötmoqda. Yevropa banklari (masalan, Revolut, N26, BNP Paribas) operatsiyalarni tasdiqlaş va karta hisobotlari uçun deyarli töliq Puş-bildirişnomalarga ötgan. Bu esa, SMS-xabarnomalardagi zaifliklari orqali kodlarni öğirlaş holatlarining kamayişiga olib kelmoqda.

Şu bilan birga, Yevropa, Osiyo va Lotin Amerikada messenjerlar orqali xabarlar yuboriş ham ommalaşgan.

Singapur esa, xavfsiz raqamli tokenlar (Soft Tokens) tizimini joriy etib, yuqori xavfli operatsiyalar uçun SMS-OTP (bir martalik parollar) dan voz keçiş majburiyatini yukladi. Bu tizim uyali aloqaga boğlanmagan holda, bank ilovasi içida generatsiya qilinadigan raqamli kalitlar orqali xabarnomalarni boşqariş imkoniyatini beradi.

Xorijiy mamlakatlardagi mazkur yangiliklar banklarning operasion xarajatlarini SMS-xabarnomalarga nisbatan 50–70 foizga kamayşiga olib kelmoqda.

Şu bois, Özbekiston Liberal-demokratik partiyasi mamlakatimizda FinTeç sohasini rivojlanişi va moliya bozorini raqamlaştirişning asosiy drayveriga aylanayotganiligini inobatga olib, “Xalq bilan birga” umummilliy dasturi doirasida keng qamrovli örganişlar olib bordi.

Partiya xorijiy mamlakatlarning uşbu yönalişdagi ijobiy tajribasi asosida, bank kartalaridan foydalanişda aholi uçun qulay va mijozlar manfaatiga yönaltirilgan tizimni joriy etiş taklifini ilgari suradi, jumladan:

– bank va tölov tizimi operatorlariga jismoniy şaxslarga masofadan moliyaviy xizmatlar körsatişda SMS-xabarlarga muqobil bölgan xorijiy mamlakatlardagi ijobiy tajribaga tayangan holda kiberxavfsizlikni ta’minlaş va iqtisodiy samaradorlik darajasi yuqori bölgan xabarnoma tizimlarini joriy etiş böyiça majburiyatni yuklaş;

– bank kartalarini faollaştiriş va foydalanişda faqat bitta xabarnoma turidan foydalaniş amaliyotidan voz keçiş;

– bank kartasidagi moliyaviy transaksiyalarni monitoring qiliş uçun xabarnomaning qaysi turidan foydalanişni iste’molçining özini extiyoriga taqdim etiş.

Kelgusida mazkur taklifarni qabul qilinişi mamlakatda ijtimoiy barqarorlik hamda aholida bank sohasiga va elektron tölov tizimlariga işonç muhitini yanada mustahkamlaşga xizmat qiladi.

Özbekiston Liberal-demokratik partiyasi

Axborot xizmati

Saytni yangi dizayni yoqdimi?