Keng qamrovli hamkorlikning yangi bosqiçi
Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyevning Möğuliston Prezidenti Uxnaagiyn Xurelsux taklifiga binoan 2025 yil 20 iyun kuni Möğulistonga amalga oşirgan davlat taşrifi şunçaki diplomatik qadam bölmadi. Bu ikki yetakçining tölaqonli, keng qamrovli hamkorlikni şakllantirişga qat’iy intilişi, ikki tomonlama munosabatlarda yangi bosqiçdan darak berişini körsatgan siyosiy yetuklik va strategik fikrlaşning yorqin namoyişi böldi.
1992 yilda örnatilgan diplomatik aloqalar tarixida ilk bor davlatimiz rahbarining Ulan-Batordagi taşrifiga alohida e’tibor va samimiyat bilan tayyorgarlik körildi. Taşrif keng qamrovli hamkorlik munosabatlarini örnatiş töğrisidagi Qöşma deklaratsiya, şuningdek, iqtisodiyot, logistika, fan va ta’limning asosiy sohalarini qamrab oluvçi bir qator ikki tomonlama hujjatlarning imzolanişi bilan ahamiyatli böldi.
Fikrimizça, iqtisodiy hamkorlik Özbekiston-Möğuliston muzokaralarining markaziy mavzusi böldi. Garçi 2024 yil yakunlari böyiça özaro savdo hajmi hozirça unçalik katta bölmasa-da, hamkorlik salohiyati yuz millionlab dollarga baholanmoqda. Muzokaralar davomida 2030 yilga borib tovar ayirboşlaş hajmini 500 million dollarga yetkaziş, 2027 yilga kelib esa oraliq marra – 150 million dollarga erişiş böyiça takliflar ilgari surildi. Buning uçun quyidagi mexanizmlarni işga tuşiriş – Ikki davlat örtasida Preferensial savdo töğrisidagi bitimni imzolaş (2026 yilda kutilmoqda), Texnik va bojxona tösiqlarini bartaraf etiş böyiça qöşma komissiya tuziş, Ulan-Batorda Özbekiston-Möğuliston biznes markazini taşkil etiş, Toşkentda Möğuliston savdo uyini oçiş, 2026 yilda Samarqandda Birinçi hududlararo investitsiya forumini ötkaziş va boşqalar rejalaştirilgan.
Eksport imkoniyatlarining özaro töldirilişiga alohida e’tibor qaratildi. Özbekiston tekstil, tibbiyot preparatlari, quriliş materiallari, maişiy texnika, mineral öğitlar va mevalar yetkazib berişni kengaytirişga tayyor. Möğuliston esa Özbekistonga göşt mahsulotlari, çarm-möyna xomaşyosi, jun va mineral resurslar, avvalambor mis, volfram, noyob yer elementlarini eksport qilişdan manfaatdor.
Taşrif doirasida 150 dan ortiq kompaniya va moliya institutlari vakillarini bir joyga töplagan qöşma biznes-forum ötkazildi. Uning yakunlari böyiça jami 172 million dollarlik şartnomalar va investitsiya kelişuvlari imzolandi. Möğulistonda Özbekiston-Möğuliston farmasevtika zavodini quriş (loyiha qiymati 28 million dollar), Özbekistonda Möğuliston terini qayta işlaş korxonasini taşkil etiş (12 million dollar), Agroeksport sohasida qöşma logistika kompaniyasi taşkil etiş (6 million dollar), Markaziy Möğulistonda flyuorit va mis konlarini özlaştiriş (42 million dollar) va boşqalar şular jumlasidan.
Bundan taşqari, tomonlar Özbekiston Xorijiy investitsiyalarni jalb etiş agentligi va Möğuliston Taraqqiyot agentligi örtasida töğridan-töğri investitsiyalarni qöllab-quvvatlaş töğrisidagi Memorandumni imzoladi. U investitsiya loyihalari uçun soddalaştirilgan ruxsat beriş tartib-taomillariga ega "yaşil yölak" yaratişni nazarda tutadi.
Ulan-Batorda muhokama qilingan eng istiqbolli loyihalardan biri "Möğuliston – Xitoy – Özbekiston – Janubiy Osiyo" multimodal transport koridorini rivojlantiriş böldi. Uning asosida Transmöğul temir yöli (Ulan-Bator – Zamin-Uud), Xitoyning "Çjençjou – Qaşqar" liniyasi va Özbekistonning Termiz va Mozori-Şarif orqali Pokistonning Gvadar portigaça bölgan transport platformasini integratsiya qiliş ğoyasi yotadi. Tomonlar, şuningdek, Özbekiston Şarqiy Osiyo va Janubiy Yevroosiyo örtasidagi muhim tranzit markaziga aylanayotgan "Örta koridor" xalqaro platformasida iştirok etişdan manfaatdor ekanliklarini bildirdi.
Ikkala davlatning iqlim özgarişlariga nisbatan zaifligini hisobga olgan holda energetika sohasidagi hamkorlik strategik muloqotning asosiy mavzusiga aylandi. Möğuliston Osiyodagi şamol va quyoş energetikasini rivojlantiriş böyiça eng katta salohiyatlardan biriga ega, Özbekiston esa qayta tiklanuvçi energiya manbalari (QTEM) loyihalariga xalqaro investorlarni jalb qiliş böyiça yetakçi işlanmalarga ega.
Özbekiston va Möğuliston xalqlari örtasidagi tarixiy-madaniy aloqalar asrlar qa’riga, Çingizxon Möğul davlati davridan to Amir Temur diplomatiyasigaça bölgan davrga borib taqaladi. Bu kontekstda madaniy almaşinuv şunçaki diplomatik marosim emas, balki özaro hurmat va uzoq muddatli öziga xoslikka qöşilgan hissadir.
Taşrifning muhim natijalaridan biri ikki mamlakat Taşqi işlar vazirliklari örtasida muntazam maslahatlaşuvlar ötkaziş töğrisidagi Memorandumning imzolanişi böldi. Unda BMT, ŞHT, YeXHT doirasidagi muvofiqlaştiriş, transmilliy ekstremizm tahdidlariga birgalikda javob beriş, şuningdek, barqaror rivojlanişga urğu bergan holda "Markaziy Osiyo + Möğuliston" dasturida iştirok etişga alohida urğu berilgan.
Xulosa örnida ta’kidlaş joizki, Özbekiston Prezidentining Möğulistonga 2025 yildagi taşrifi tarixdagi bunday darajadagi ilk rasmiy taşrif böldi. Ammo, bundan ham muhimroği, u barqaror rivojlaniş, teng huquqli muloqot va özaro manfaatlar asosidagi ikki davlat örtasidagi hamkorlikning yangi modelini boşlab berdi. Imzolangan Keng qamrovli hamkorlik munosabatlarini örnatiş töğrisidagi Qöşma deklaratsiya, aslida, önlab yillarga möljallangan qöşma harakatlar xaritasidir. Bu Osiyo qit’asida nafaqat qöşni, balki modernizatsiya va mintaqaviy qayta tiklaniş işida hamfikr böliş siyosiy irodasining ifodasidir.
Aktam XAITOV,
ÖzLiDeP Siyosiy Kengaşi Ijroiya qömitasi raisi.